Κούφον Ύφος

Κούφος και κουφός

κούφισμα τόδε ανέθηκαν.

Κούφος μεν κουφισθείς,

κουφός δ' ότι κούφος κουφίσθη. 

Σημ. 

1. Για την ιστορία εδώ
2. Για την έμπνευση, το γνωστό επίγραμμα του Σιμωνίδη με την παρήχηση του σ, βλέπε και εδώ
3. Για τη φωτογραφία,  Lifting and spanking machine από τις Extraordinary Inventions

© Ελένη Καλλιανέζου, Toftlund, Σάββατο 10 Ιουνίου 2017

Ο Οδυσσέας και η Σειρήνα της Δανίας του Νότου

Αν κάποιος ρωτήσει έναν Αμερικάνο ή έναν Βορειοευρωπαίο μέσου μορφωτικού επιπέδου τι γνωρίζει για την Ελλάδα, το πιθανότερο είναι ότι θα συγκεντρώσει καμιά δεκαριά κλισέ που περιλαμβάνουν κάποια (λίγα) νησιά του Αιγαίου και την Κρήτη, το σουβλάκι, το ούζο, το Ζορμπά, το συρτάκι, άντε στην καλύτερη περίπτωση και τον Παρθενώνα, τον Πλάτωνα ή τον Όμηρο, που χαίρουν ωστόσο μικρότερης δημοφιλίας απ' το τζατζίκι, του οποίου κόπιες και παραλλαγές κυκλοφορούν και στα σούπερ μάρκετ. Παρά τους όποιους τρομοφόβους του μεσοαστού Αμερικάνου, η Ελλάδα θα παραμείνει μέσα στον κατάλογο των εξωτικών χωρών που θα επιθυμούσε να επισκεφτεί πριν πεθάνει, με τον ίδιο τρόπο που στη Βόρεια Ευρώπη το πορτοκάλι ή το ρόδι είναι τροπικά φρούτα και ο τζίτζικας ένα άγνωστο έντομο που ζει κοντά στον Ισημερινό.

Πέρσι, στην εποχή γύρω απ' τις βουλευτικές εκλογές και πριν το κανόνι του Δ.Ν.Τ. ακούσαμε και για ευσεβείς πόθους μετατροπής της Ελλάδας στη Δανία του Νότου -πιθανόν έχοντας λησμονήσει πως το 19ο αιώνα ο Καποδίστριας επιθυμούσε να μετατρέψει ρυμοτομικά την Ελλάδα σε Ελβετία- και ο Αδριανός δυο περίπου χιλιετηρίδες πριν οραματιζόταν μια Αθήνα με υδραγωγεία και αποχετευτικό σύστημα της προκοπής, κατά το πρότυπο της Ρώμης.

Η Ελλάδα δεν έγινε ποτέ βέβαια ρυμοτομικά Ελβετία και η Αθήνα δεν απέκτησε ποτέ αποχετευτικό σύστημα της προκοπής, αντίθετα, είναι μια τερατώδης και άθλια αισθητικά πρωτεύουσα, ακόμα και για το μετανάστη, όπως η αφεντιά μου, που, καιγόμενη απ' τον πόθο να ξαναδώ "πατρίδα" σ' ένα απ' τα ταξίδια μου την τελευταία πενταετία, πήγα με τη βαλίτσα απ' το αεροδρόμιο απευθείας στην Πλάκα, για να παραγγείλω μια μερίδα μπάμιες, μια φέτα κι ένα καραφάκι ούζο, να γίνω σκνίπα και να αρχίσω να κλαίω.

Όταν ρώτησαν κάποτε την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ πού αποδίδει την κακοδαιμονία της Ελλάδας στα περί πνευματικότητας σήμερα είπε πως στην Ελλάδα δεν υπάρχει συλλογικότητα, γι' αυτό και βλέπει κάποιος έξοχες πνευματικές προσωπικότητες, αλλά απουσία πνευματικής ζωής. Για τα περί αδιαφάνειας, ρεμούλας και διαφθοράς στον οικονομικό και πολιτικό βίο έχουν γραφτεί - και γράφονται σωρείες άρθρων που δε στερούνται αναλυτικής ικανότητας ή ευθυκρισίας, το αντίθετο μάλλον· μια ακόμα αναφορά δε θα εκόμιζε τη γλαύκα. Αυτό εντούτοις που διαφεύγει απ' τις περισσότερες εμβριθείς αναλύσεις είναι ότι ιστορικά η Ελλάδα χαρακτηρίζεται από μια απέραντη θεωρητικολογία και αμετροέπεια που δεν ενδιαφέρεται ποσώς για πρακτική εφαρμογή ή απτό αντίκρυσμα της θεωρίας, μια νοοτροπία ορατή τόσο στο γεγονός ότι η αρχαία Ελλάδα, φερειπείν, είχε αναπτυγμένη επιστήμη -αλλά όχι και τεχνολογία- (τη εξαιρέσει πιθανόν του Αρχιμήδη, ο οποίος όμως ήταν Έλληνας του "εξωτερικού" και διέπρεπε με χορηγία Ιέρωνος), όσο και σήμερα με τη λογική των 100 παραθύρων στα τηελεοπτικά Μ.Ε., όπου πάσης φύσεως επαγγελματίες μαϊδανοί θα επανεφεύρουν τον τροχό προσθέτοντας (?) στην ενημέρωση του πολίτη, όμως παρά τις εκατοντάδες γνωματεύσεις ο ασθενής εξακολουθεί να νοσεί. Γιατί, ακόμη μια φορά ειπώθηκε κάτι για να ειπωθεί, κι αν τυγχάνει το ρηθέν ή η διαπίστωση να είναι διά στόματος πολιτικού ή θα μείνει στις καλές προθέσεις ή ο ουσιαστικός σκοπός των εξαγομένων απ' το στόμα είτε είναι λόγος είτε εμετός είναι τα εισαγόμενα στο στόμα.

Στα παραπάνω υπάρχει και κοινό θεατών: των συμφωνούντων, των αντιφωνούντων, των χειροκροτούντων και των υπερθεματιζόντων και το show καλά κρατεί, αλλά θα παραμείνει εκεί: στο show. Panem et circenses sine panem. Aλλά, δεν είναι έτσι πατριώτες! Όποιος θεωρητικολογεί οφείλει και να πράξει, αλλιώς δεν έχει συνέπεια λόγου και πράττειν και είναι αφερέγγυος. Κι όταν πράττει οφείλει και να πετύχει, όχι να απαντήσει "ναι μεν, προσπαθώ... αλλά... ". Η λέξη προσπάθεια είναι η δικαιολογία της μετριότητας και όταν εκστομίζεται από πολιτικό είναι παραδοχή της αποτυχίας.

© Ελένη Καλλιανέζου, Vejen, 28 Σεπτεμβρίου 2008

Urban Legend

Mια φορά κι έναν καιρό ένας επιμελής φοιτητής, με το που πήρε το σύγγραμμα του καθηγητή του, του επιφανούς δόκτωρος Σπουδαιόπουλου, έτρεξε κι αγόρασε πολύχρωμα φωσφοριζέ μαρκαδοράκια για να σημειώνει τα αξιομνημόνευτα.

Κι άρχισε να υπογραμμίζει άλλα με κίτρινο, άλλα με πορτοκαλί κι άλλα με ροζ, μέχρι που όλο πια το κείμενο ήταν κίτρινο και πορτοκαλί και ροζ και πράσινο και δεν μπορούσε πια να επισημάνει τίποτα κι ούτε κατάφερε να βγάλει τελικά άκρη, όταν διάβαζε για εξετάσεις. Επειδή όμως σύχναζε στα αμφιθέατρα και κράταγε λεπτομερείς σημειώσεις, κατάφερε να περάσει το μάθημα -και με καλό βαθμό- γράφοντας αυτά που είκασε ότι θα αρέσουν στον καθηγητή του.

Όταν ύστερα από πολλά χρόνια πέθαναν οι γονείς του κι έκανε μια εκκαθάριση στα πράγματα του πατρικού σπιτιού, βρήκε και το σύγγραμμα με τις φωσφοριζέ υπογραμμίσεις. Ρίχνοντας μια ματιά στις κίτρινες, ροζ, πορτοκαλιές και πράσινες γραμμές του βιβλίου, διαπίστωσε ότι όλα τα αξιομνημόνευτα ήταν

α-ρ-λ-ο-ύ-μ-π-ε-ς

© Ελένη Καλλιανέζου, Vejen 15 Σεπτεμβρίου 2010

Άτιτλο

... Kι από λέξεων εραστές γίναμε λεξιπόρνοι με διαπραγματεύσιμη ταρίφα -συνήθως την αποδοχή της αθλιότητάς μας-. Κάποιος επιτέλους να επιβάλλει νόμο στα μπουρδέλα λόγου. Είναι το ίδιο άθλια όσο η λεξιπενία και κοστολογούνται δυσανάλογα σε σχέση με αυτό που προσφέρουν.

© Ελένη Καλλιανέζου, Vejen 4 Aυγούστου 2010

Βαβυλωνίες

Ήταν που το 1679, ο τελευταίος Αναγεννησιακός Άνθρωπος, ο Athanasius Kircher [1] αποφάσισε να δώσει εξήγηση επιστημονική στο έργο του Τurris Babel, για το εγχείρημα του Νιμρώδ να φτιάξει έναν πύργο που να φτάνει το κοντινότερο στη Γη ουράνιο σώμα, το Φεγγάρι, απέτυχε -γιατί ο Πύργος θα έπρεπε να είναι περίπου 286.000 χιλιόμετρα ψηλός και να έχει μάζα που να ξεπερνά τα τρία εκατομμύρια τόνους. Όμως, η ανομοιογενής κατανομή της γήινης μάζας θα διατάρασσε την ισοροπία του πλανήτη που θα του άλλαζε και τις συντεταγμένες στο σύμπαν, οπότε και το αποτέλεσμα στο εγχείρημα θα ήταν ένας καταστροφικός κατακλυσμός.

Αν και στη Βίβλο ο κατακλυσμός του Νώε προηγείται του καπρίτσιου του Θεού να μπερδέψει τις γλώσσες των ανθρώπων, μία και μόνη γλώσσα -lingua franca- θα ήταν, θαρρώ, υπεραρκετή ώστε να προκύψει η ίδια ασυνενοησία στους εντολοδόχους του πρώτου ουρανοξύστη, αφού η κατανόηση της γλώσσας των άλλων είναι πρακτικά ανέφικτη, ακόμη κι αν παιδεία και νοητικό δυναμικό των ανθρώπων ήταν λίγο - πολύ ομοιογενή και η βούλησή τους η ίδια.

"Όταν χρησιμοποιώ μια λέξη", είπε ο Χάμπτυ Ντάμπτυ μ' έναν μάλλον περιφρονητικό τόνο, "σημαίνει αυτό που επιλέγω γι' αυτήν να σημαίνει. Τίποτε περισσότερο, τίποτα λιγότερο."

"Το θέμα είναι", είπε η Αλίκη, "αν μπορείς να φτιάξεις λέξεις που να σημαίνουν τόσο διαφορετικά πράγματα".

"Το θέμα είναι", είπε ο Χάμπτυ Ντάμπτυ "ποια θα είναι η κυρίαρχη. Αυτό είναι όλο". [2]

Ludmilla Balfour, Card

Πάντως, ακόμη και μετά από έναν Κατακλυσμό, σαν αυτόν του Kircher, η Βασίλισσα, η Μάγισσα[3] μάλλον δε θα θελήσει να μας πει αυτό που γνωρίζει κι εμείς αγνοούμε. Το να ανάβεις τη χόβολή σου στο καζάνι παρουσιάζει περισσότερο ενδιαφέρον απ' το να αυτομεταφράζεσαι....

Κι ύστερα είναι και τ' άλλο: Αν είναι να περιγράψεις το πρόσωπο του Ιανού, ποιο απ' τα τουλάχιστον δυο αποφασίζεις κάθε φορά να αποκαλύψεις στους αμύητους. Υπάρχουν τόσες γλώσσες, όσες και άνθρωποι και ο καθείς μας μιλάει και μια διαφορετική στην κάθε στιγμή του.[4]

_____________________________________________

Σημειώσεις

[1] Σύμφωνα με άλλους μελετητές ο τελευταίος αναγεννησιακός άνθρωπος ήταν ο Leibniz

[2] [...'When I use a word,' Humpty Dumpty said, in a rather scornful tone,' it means just what I choose it to mean, neither more nor less.''The question is,' said Alice, 'whether you can make words mean so many different things.''The question is,' said Humpty Dumpty, 'which is to be master - that's all.' ...] Lewis Carroll, "Through the Looking Glass and what Alice found there". Mτφρ. δική μου.

[3] Αrthur Rimbaud, Illuminations, Après le Déluge (Eκλάμψεις, Μετά τον Κατακλυσμό: [...et la Reine, la Sorcière qui allume sa braise dans le pot de terre, ne voudra jamais nous raconter ce qu'elle sait, et que nous ignorons.]

[4] Οπτικές Απάτες και Πολυπλευρικότητα της Αλήθειας, Αρμονίες, Δυσαρμονίες και Πολυφωνικότητα του Ψεύδους.

© Ελένη Καλλιανέζου ~☺~ Kolding 25 Απριλίου 2009

Από τα μάτια των άλλων.

Ευτυχής πτυχιούχος Νηπιαγωγείου στη Στροφή της Νέας Σμύρνης με το άγαλμα του Χρυσοστόμου, τον Ιούνιο του 1973, αφού η μαμά της την έχει πάει για κούρεμα κατά το σύνηθες.

Νηπιαγωγείο, Σχολικόν Έτος 1972 - 1973

Το νηπιαγωγείο ήταν χωρισμένο σε πέντε τμήματα, όπου σε κατέτασσαν σύμφωνα με την ηλικία σου ή την "ψυχολογική σου ωριμότητα". Τα "αστέρια" (όπως κι η αφεντιά μου) πηγαίνανε στις "Πασχαλίτσες" (τα λουλούδια πασχαλίτσες), τα λιγότερο αστέρια στα "Χελιδονάκια", τα βλήματα στις "Πεταλουδίτσες", τα άστα να παν στα "Κρινάκια" και τα αποπαίδια στα "Αστεράκια".

Ο "Έλεγχος Προόδου" του Νηπιαγωγείου έλεγε πώς τα πάει το παιδί, αναλόγως βέβαια και του μυαλού της νηπιαγωγού που μας κουμάνταρε.

Το παρακάτω είναι και ο δικός μου έλεγχος προόδου...

Χωρίζεται σε τρία τμήματα:
Ι Ψυχολογική Ωριμότης (Μπαρμπούτσαλα δηλαδή)
ΙΙ Συμμετοχή στην Ομάδα - Συμπεριφορά. (Π.χ. Ακοινώνητο, σιχαμένο, απροσάρμοστο, ελπιδοφόρο να πει καλά το ποίημα αργότερα στη ζωή, με ευγενείς τάσεις όπως: ρουφιάνος, σπασικλάκι, θύμα κ.λ.π.)
ΙΙ Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά (π.χ. "ρέπει προς την πορνεία, τα ναρκωτικά, την ομοφυλοφιλία, τον κομμουνισμόν, το οργανωμένο έγκλημα κ.ο.κ.")

Α' ΤΡΙΜΗΝΟΝ

Ι. ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΩΡΙΜΟΤΗΣ: Μετρία

ΙΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗΝ ΟΜΑΔΑ - ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ: Καλό και ήσυχο παιδί. Ενδιαφέρεται για τις παιδαγωγικές μας απασχολήσεις και παίρνει μέρος στην εκτέλεση κάθε εργασίας μας. Κατέχεται από μίαν ανησυχία. Προσπαθεί να είναι τυπική σε κάθε περίπτωση, πράγμα που της στερεί τον αυθορμητισμό της.

ΙΙΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ: Σοβαρό ύφος, συγκρατημένο.

Β' ΤΡΙΜΗΝΟΝ

Ι ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΩΡΙΜΟΤΗΣ: Εξελισσομένη

ΙΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗΝ ΟΜΑΔΑ - ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ: Παιδί με ευγένεια και λεπτότητα. Ωραία αφήγησις και περιγραφή. Ήρεμη συνεργατικότης με την ομάδα, αλλά και κάποια απομάκρυνσις. Πολλά ενδιαφέροντα και ικανότητες δεξιοτεχνίας συνεχώς εξελισσόμενες.

ΙΙΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ: Ευαισθησία, λεπτότης.

Γ' ΤΡΙΜΗΝΟΝ

Ι. ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΩΡΙΜΟΤΗΣ: Αρκετά Καλή (Ίδια ήταν, αλλά έπρεπε να πουν ότι έκαναν τη δουλειά τους).

ΙΙ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΗΝ ΟΜΑΔΑ: Καλό και φρόνιμο παιδί. Έχει ενδιαφέροντα και αρκετές ικανότητες δεξιοτεχνίας. Με την ομάδα της συνεργάζεται καλά.

ΙΙΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ: Όμορφο λεξιλόγιο, άνετη περιγραφή.

Σημειώματα του Γιώργου. Δε μας συμφέρει να πούμε άλλα...

Το 2002 άρχισα ψυχανάλυση. Δεν πήγα βέβαια ως άσχετη, καθόσον παιδιόθεν κατεβάσαμε κάποια βιβλιαράκια περί ψυχολογίας, τα οποία δε φαίνεται να μας βοήθησαν ιδιαίτερα. Το σκίτσο είναι του Δημήτρη για μένα.

© Ελένη Καλλιανέζου, Vejen 17 Mαρτίου 2009

Δεύτερο Μάθημα Νέας Ελληνικής διά Ρεμάλια ή Πώς θα Αποφύγουμε να Δολοφονήσουμε τα «-τε / -ται» μας

Howard Pyle, Σχολείο του Παλιού Καιρού στην Πενσυλβανία, 1881, Ιδιωτική Συλλογή. © Bridgeman Art Library

Ανοίγουμε τα ματάκια μας. Δε φωνασκούμε. Δεν πετάμε σαΐτες στην τάξη. Δίνουμε βάση:

Ενεργητική Φωνή:

Ενικός Αριθμός

α' πρόσωπο: εγώ βαρά-ω
β' πρόσωπο: εσύ προσέχ-εις
γ' πρόσωπο: αυτός με γράφ-ει
γ' πρόσωπο: αυτή φτύν-ει

Πληθυντικός αριθμός

α' πρόσωπο: εμείς παίζ-ουμε
β' πρόσωπο: εσείς ακού-τε
γ' πρόσωπο: αυτοί βόσκ-ουν τα πρόβατα
γ' πρόσωπο: αυτές ψωνίζ-ουν


Μέση ή Παθητική Φωνή

Ενικός Αριθμός

α' πρόσωπο: εγώ κοιμά-μαι
β' πρόσωπο: εσύ βαριέ-σαι
γ' πρόσωπο: αυτός ξύνε-ται
γ' πρόσωπο: αυτή χασμουριέ-ται

Πληθυντικός Αριθμός

α' πρόσωπο: εμείς αγαπι-όμαστε
β' πρόσωπο: εσείς χτυπι-έστε
γ' πρόσωπο: αυτοί ξυρίζ-ονται
γ' πρόσωπο: αυτές χτενίζ-ονται

Τι παρατηρούμε;
…
Καλά κρασιά! Αφήστε, θα το πω εγώ.
Παρατηρούμε ότι:

1. Στην ενεργητική φωνή η κατάληξη του β' προσώπου πληθυντικού γράφεται με ε.
2. Στην παθητική ή μέση φωνή η κατάληξη του γ' προσώπου ενικού γράφεται με αι.

Μπερδεμένο!
Ας το απλοποιήσουμε. Πάμε πάλι απ' την αρχή.

-Πόσοι ακούνε;
-Πολλοί. Άρα, ε

-Πόσοι ξύνονται;
-Ένας. Αυτός ξύνεται.
-Πόσοι χασμουριούνται;
-Μία. Αυτή χασμουριέται. Άρα, αι

Δηλαδή: Πολλοί κάνουν κάτι; → ε
Ένας παθαίνει κάτι; → αι
Ή
Εσείς κάνετε κάτι; → ε
Αυτός ή αυτή παθαίνει κάτι; → αι

Πάμε τώρα σε μια πανδυσκολούρα. Ο πληθυντικός ευγενείας όταν είναι ομόηχος με το γ' πρόσωπο ενικού της μέσης ή παθητικής φωνής. Όχι πανικός! Με γλύκα, αγάπη, νάζι και υπομονή!

Παράδειγμα:

-Χαίρετε. Τι κάνετε;
-Καλά, ευχαριστώ.

Γιατί βάζουμε ε;
Γιατί, εσείς χαίρετε. (β' πρόσωπο πληθυντικού)

Ενώ:

Χαζογελάει και χαίρεται.

-Ποιο χαζογελάει και χαίρεται;
-Το χαζό παιδί που είναι χαρά γεμάτο. Αυτό. (γ' πρόσωπο ενικού)

«Χαίρεται η φύσις όλη!»

-Ποια χαίρεται;
-Η φύση. Αυτή. (γ' πρόσωπο ενικού)

(Σιγά μη χαίρεται, αλλά λέμε τώρα)

Ο παππούς χαίρεται.

-Ποιος χαίρεται;
-Ο παππούς. Αυτός. (γ' πρόσωπο ενικού)

(-Γιατί χαίρεται ο παππούς;
-Διότι κατάφερε κι αυτό το μήνα να τη σκαπουλάρει με τη σύνταξη των 300 ευρώ. Σκυλί ατάιγο ο παππούς. Να του την κατεβάσουμε στα 100 ευρώ, γιατί θα μας θάψει όλους!)

Το εμπεδώσαμε;

(Εμένα μου λες;)

Άντε, πάρτε τώρα και μία άσκηση για το σπίτι.

Theodor Hosemann, Δάσκαλος εν ώρα ξυλοδαρμού, περί το 1842, © Bildarchiv Pruessischer Kulturbesitz

Άσκηση:

Να βάλετε ε ή αι εκεί που πρέπει στα ανθολογήματα της Νέας Ελληνικής:

1. Πού θα πάτ_ το Σαββατοκύριακο;

(Δημώδης φράση)


2. Γιατί χαίρετ_ ο κόσμος και χαμογελάει, πατέρα,
γιατί λάμπει ο ήλιος έτσι, γιατί φέγγει έτσι η μέρα;

(Πατριωτικόν άσμα επί Μεταξά)


3. Τη Ρωμιοσύνη μην την κλαις,
εκεί που πάει να σκύψει
με το σουγιά στο κόκαλο με το λουρί στο σβέρκο,
νάτη πετιέτ_ από ξαρχής.

(Γιάννης Ρίτσος, 18 Λιανοτράγουδα της Πικρής Πατρίδας)


4. Πατάω ένα κουμπί
και βγαίνει μια χοντρή
και λέει στα παιδάκια νιξ φαΐ .
Θα πάω να το πω
στον Ερυθρό Σταυρό
πως είσαστ_ συνένοχες κι οι δυο.

(Κατοχικόν άσμα)


5. Η ρούμπα, παιδί μου χορεύετ_
με πολύ σφιχτά τα μπούτια.
Πρέπει να πάθετ_ σύγκαμα.
Αν δε συγκαείτ_
δε μάθατ_ ποτέ ρούμπα
προσέξτ_ το αυτό
Θέλω να κουνηθείτ_… έτσι… με κέφι
Άλλα θα λέτ_, άλλα θα καταλαβαίνουμε
Άλλα θα νομίζετ_ κι άλλα θα νομίζουν αυτοί
Έτσι είναι
Πολύ γιαχνί, πολύ ρούμπα
Και θα λέτ_
Είναι υπεράνω χρημάτων

(Λίνα Νικολακοπούλου, Ανωτάτη Ρουμποειδής Σχολή)


6. Στο καφενείον "Η ΕΛΛΑΣ" ο σαλτιμπάγκος
πουλά τα νούμερα φτηνά
δραχμή τα ακροβατικά
οι αλυσίδες δωρεάν
το πήδημα θανάτου δυο δραχμές
χωρίς σκοινιά, περάστ_ κόσμε.

(Κ. Χ. Μύρης, Καφενείον 1950)


7. Του Διογένη πιάσετ_ αμέσως το φανάρι,
κι᾿ ελάτ_ να γυρέψουμε κανέναν αρχηγό·
αλλα καθένας μας, θαρρώ, είν' αξιος να πάρη
την αρχηγίαν κόμματος, ακόμη δα κι᾿ εγώ.
Για τα πρωτεία ξεψυχά κάθε Ρωμιός λεβέντης,
μόνον αυτός πρωθυπουργός, μόνον αυτός αφέντης.

…
Μας λείπει ένας αρχηγός;... πενήντα ξεφυτρώνουν,
το ένα κόμμα χάνετ_;... θα έβγουν άλλα δέκα·
όλοι για το αξίωμα του αρχηγού μαλλώνουν,
κι᾿ ίσως αργότερα μας βγη ᾿ς τη μέση και γυναίκα.
Αλλά κι᾿ εγώ ο αφανής των Αθηνών πολίτης
ελπίζω πως καμμιά φορά θα γίνω Κυβερνήτης.

(Γεώργιος Σουρής, Αρχηγοί)


8. «Μην τ᾽ αγγίξτ_, γιατί θε να γνωρίσετ_
το βουλιασμό της αθωότητός σας,
και πλέον δε θα μπορέσετ_ να ζήσετ_
ευτυχισμένοι στον παράδεισό σας.
Τα᾽ φτιασ᾽ ο Διάολος, κι είναι διαολεμένα.
Άστ_ τα εκεί. Του τα᾽ χω αμαχεμένα»

(Ανδρέας Λασκαράτος, Γιατί τα τάλαρα τα λένε τάλαρα)

ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ!




___________________

Συναφής Ανάρτηση: Εκλαϊκευμένον Μάθημα Νέας Ελληνικής διά Ρεμάλια

© Ελένη Καλλιανέζου, Αθήνα 27 Νοεμβρίου 2008

Eκλαϊκευμένον Μάθημα Νέας Ελληνικής διά Ρεμάλια

Richard Redgrave, «Η πτωχή διδασκάλισσα» (Τhe Poor Teacher) ή «Η Γκουβερνάντα» (The Governess), 1844, Victoria and Albert Museum, Λονδίνο (Πηγή Eικόνας: The Victorian Web)

Το τελικό ν

Πότε, καλά μου παιδάκια, διατηρείται στα νέα ελληνικά το τελικό ν;

Συγκεντρωνόμεθα και δίδουμε βάσιν:

Ο κανόνας είναι: Μπροστά από λεξούλες που αρχίζουν:

1. Απ' όλα τα φωνήεντα.

2. Τα σύμφωνα: κ, π, τ, ξ, ψ

3. Τα διπλά: μπ, ντ, γκ, τσ, τζ

Φωνήεν έχουμε όταν ανοίγουμε το στοματάκι μας. Συμφωνούμε;

Ας το πάμε πάλι απλοποιημένο. Κρατάμε στο μυαλουδάκι μας τη φράση «Σου ψιθυρίζω δυο φωνήεντα». Ε, μπροστά από κάθε λέξη που αρχίζει από φωνήεν διατηρείται το τελικό ν.

Παραδείγματα: τον άνεμο, την ειμαρμένη, τον ουρανό, ποιον ήλιο

Για να επέλθει μία συμφωνία, πρέπει τουλάχιστον δύο μέρη να συμφωνούν.

Άρα: Τελικό ν μπαίνει μπροστά από όλα τα φωνήεντα και δύο συνεχόμενα σύμφωνα.

Παραδείγματα: τον τζίτζικα, τον νταή, τον γκιώνη

Μένουν τώρα τα ρημάδια τα σύμφωνα κ, π, τ, ξ, ψ

Τα απομνημονεύουμε με την παρακάτω φρασούλα, που είναι ακροστοιχίδα: «Κόψε, παπάρα τα ξενέρωτα ψωνιστήρια»

Αναλυτικώς:

κ-όψε

π-απάρα

τ-α

ξ-ενέρωτα

ψ-ωνιστήρια

Το μάθαμε;

- φωνήεν

- 2 σύμφωνα

- Κόψε Παπάρα Τα Ξενέρωτα Ψωνιστήρια

© Ελένη Καλλιανέζου, Αθήνα 21 Νοεμβρίου 2008

Τα Γράμματα, Οι Λέξεις - Ο, patria mia

Οι μύθοι στην οικογένεια με θέλουν να μίλησα πολύ νωρίς, πέντε μηνών. Κι ήτανε, λέει, η πρώτη μου λέξη «μπαμπά». Αυτό, κατά τις διηγήσεις της μακαρίτισσας της μητέρας μου, έγινε ως εξής:
Καθόταν ο πατέρας μου πάνω απ' την κούνια μου ώρες ατέλειωτες κι επαναλάμβανε:

-Μπαμπά, μπαμπά, μπαμπά, μπαμπά, μπαμπά.

Η μητέρα μου τον κορόιδευε.

-Μα, τι νομίζεις ότι κάνεις;

-Κάνε δουλειά σου, της απαντούσε.

Ένα βράδυ τη σκούντησε μέσα στον ύπνο της.

-Ξύπνα, το παιδί μίλησε.

-Άει, παράτα μας, του απάντησε εκείνη.

-Λόγω τιμής, της λέει εκείνος. Το παιδί είπε «μπαμπά».

Ήρθε η ώρα να με θηλάσει. Γύρισα και την κοίταξα και είπα «μπαμπά». Τότε, λέει, παρολίγο να της πέσω απ' τα χέρια. Πήρε τον παιδίατρο τηλέφωνο, προσποιούμενη ότι είχα πυρετό. Όταν ο γιατρός με εξέταζε, αφού τη σκυλόβρισε, γιατί ήταν και φίλος οικογενειακός, γιατί τον ξεσήκωσε άδικα και με πήρε αγκαλιά, τον είπα και αυτόν «μπαμπά». Και δεν ήταν αυτό το συλλαβικό «μπα, μπα, μπα» που λένε τα βρέφη. Ήταν καθαρότατο «μπαμπά».

Ο πατέρας μου κατουρήθηκε απ' τη χαρά του και θριαμβολόγησε. Έβγαλε κόρη σαΐνι.

Μετά με φόρτωσε με βιβλία, στην αρχή παραμύθια με εικόνες μαγικές, ύστερα μυθιστορήματα.

Θυμάμαι σαν να ήταν χθες, χειμώνα στο καθιστικό, τυλιγμένη με κουβέρτα στο ντιβάνι και τριγύρω μου βιβλία ανοιχτά, τα κοίταζα σαν υπνωτισμένη.

Ύστερα, πριν ακόμη πάω σχολείο, η μητέρα μου «εφηύρε» ένα παιχνίδι. Έραβε κι επαναλάμβανε:

-Άλφα, βήτα, γάμμα, δέλτα, ακολουθώντας την επιτυχημένη συνταγή του πατέρα μου, αν και εκείνος δεν ήταν πια στο σπίτι.

Κάποια στιγμή εκνευριζόμουν κι έλεγα:

-Ουφ, βρε μαμά! Σταμάτα πια με το «άλφα, βήτα, γάμμα, δέλτα»!

Εκείνη δεν έδινε σημασία. Την άλλη μέρα συνέχιζε:

-Έψιλον, ζήτα, ήτα, θήτα.

Και την τρίτη, όλα μαζί: άλφα, βήτα, γάμμα, δέλτα, έψιλον, ζήτα, ήτα, θήτα.

Έτσι έμαθα το αλφάβητο πολύ πριν πάω νηπιαγωγείο.

Μετά άρχισε η γραφή.

-Έλα, γιαγιά να ζωγραφίσουμε. Και ζωγραφίζανε γράμματα. Μ' έτρωγε η περιέργεια κι η επιθυμία να συμμετέχω. Κάπως έτσι λύθηκε και το κεφάλαιο γραφή, το οποίο συνεχίστηκε με πινακάκια με γράμματα καρφωτά σα σφηνάκια και κύβους. Μετά ήταν θέμα χρόνου να αρχίσω να διαβάζω μόνη μου στην αρχή τα παραμύθια κι ύστερα μυθιστορήματα. Πρώτα τα παιδικά, ύστερα τα «απαγορευμένα» απ' τα επάνω ράφια της βιβλιοθήκης. Μετά δε με προλαβαίνανε. Σ' ένα βιβλίο για δεινοσαύρους ή για γεωγραφία έκρυβα Καραγάτση ή Ανατόλ Φρανς ή τη «Νανά» του Ζολά.

Όταν τρώγαμε κοτόπουλο, βάζαμε στοίχημα γιάντες. Εγώ θα ήμουνα υπάκουη και τακτική, αν έχανα, εκείνη, αν έχανε, θα μου αγόραζε κάποια βιβλία. Τις περισσότερες φορές έχανε. Το κόλπο ήταν απλό: Πήγαινα στο κρεβάτι με κάποιο βιβλίο, ενώ έπρεπε να κοιμηθώ και φρόντιζα να με πάρει χαμπάρι.

-Τι έχεις κάτω απ' τα σκεπάσματα;

-Τίποτα.

Τα άνοιγε. Κρατούσα σφιχτά το βιβλίο.

-Δε στο δίνω!

Το τράβαγε.

-Όχι, δε θα το πάρεις!

Θύμωνε.

-Τι έκανε λέει;

Άφηνα σιγά σιγά το βιβλίο να της γλιστρήσει στα χέρια. Έπεφτε στην παγίδα.

-Γιάντες, έχασες! (Κοστολογείτο με Παπαδιαμάντη. Όχι κι άσχημα).

Τα Σαββατοκύριακα που έβλεπα τον πατέρα μου είχα ακόμη πέντε έξι βιβλία. Αυτά που είχε συνήθως διαβάσει και δεν ήθελε να του πιάνουν χώρο πια στη βιβλιοθήκη του.


Μετά πιάσαμε τις όπερες. Τηλεόραση δεν υπήρχε, ιδιοτροπία της μητέρας μου. Ραδιόφωνο.

Τρίτο Πρόγραμμα, «Το Θέατρο της Κυριακής» και της Τετάρτης στο Πρώτο και «η Όπερα της Εβδομάδας», κάθε Πέμπτη βράδυ, ώρα δέκα. Προλόγιζε η Αθηνά Σπανούδη. Μετά σφύριζα τις μελωδίες. Άρχισα να συγκρίνω εκτελέσεις της Άννας Μόφφο ή της Τεμπάλντι στην Τραβιάτα με την αντίστοιχη της Κάλλας. Υπερτερούσαν τα πάντα υπέρ της τελευταίας. Δε συγχωρούσα τις επιφανειακές εκτελέσεις ή τις άσκοπες τρίλλιες, που δε σέβονταν το συνθέτη.

Κάποια Κυριακή, όταν με πήρε ο πατέρας μου σφύριζε, θυμάμαι το εμβατήριο από την Αΐντα, που είχε τύχει να ακούσω το προηγούμενο βράδυ. Τον κοίταξα με δέος.

-Το ξέρεις;

Με κοίταξε ειρωνικά.

-Εσύ, τι λες;

Η Αΐντα ήταν η δεύτερη όπερα που απέκτησα ολοκληρωμένη. Φυσικά, στον ομώνυμο ρόλο η Κάλλας. Κι αυτό βάσει συμφωνίας, καθιερωμένη απ' τη γιαγιά. Κάθε φορά που αρίστευα στο σχολείο (φαινόμενο σύνηθες) ή μετά από τους βαθμούς του τριμήνου, η γιαγιά η Μαρίκα καθιέρωσε ένα τελετουργικό: Μια ολοκληρωμένη όπερα με την Κάλλας. Έτσι σε τρυφερή ηλικία απέκτησα μια αξιόλογη συλλογή από όπερες.

Η Αΐντα είναι μια σκλάβα απ' την Αιθιοπία, κόρη του ηττημένου Αμονάστρο, του βασιλιά της Αιθιοπίας από το Φαραώ της Αιγύπτου. Δορυάλωτη δούλα στην κόρη του Φαραώ, την Αμνέρις και εκβιασμός στον πατέρα της. Αν σηκώσει κεφάλι εναντίον της Αιγύπτου, η Αΐντα θα πεθάνει. Η ατυχία της είναι ότι θα ερωτευτεί τον αρχιστράτηγο των αιγυπτιακών στρατευμάτων και νικητή των πολεμιστών Αιθιόπων, Ρανταμές, τον οποίο διεκδικεί και η κόρη του Φαραώ. Και η Αΐντα διχάζεται ανάμεσα στον έρωτα και στην αγάπη της στον πατέρα της.

Ο, patria mia. Ω, πατρίδα μου...

Αλήθεια, τι είναι η πατρίδα χωρίς τον πατέρα;

Χωρίς πατρίδα είσαι άπατρις. Χωρίς πατέρα τι είσαι; Και τι είναι η πατρίδα μας, μην είν' οι κάμποι... Όλα πατρίδα μας κι αυτά κι εκείνα;

Όταν ο Ρανταμές, θα φέρει στη Αίγυπτο σκλάβο και τον Αμονάστρο, τον πατέρα της Αΐντας, αυτή θα τρέξει στην αγκαλιά του.

-Non sei mia figlia! Dei faraoni tu sei la schiava! Δεν είσαι κόρη μου. Θα της πει ο πατέρας της. Είσαι η σκλάβα των Φαραώ.

Και η Αΐντα θα πεθάνει στο τέλος ά-πατρις... Immenso Ftha! Mortal, diletto ai Numi...

© Ελένη Καλλιανέζου, Αθήνα 5 Αυγούστου 2008

Tα Ρω του Έρωτα χωρίς Ρω

ΤΑ ΕΛΛΗΝΑΚΙΑ

Το Μάτη πεϊκάλεσα
και το μικό Νοέμβη
Τον Αύγουστο τον φεγγεό
κακό να μη μας έβει

Γιατ’ είμαστε μικά παιδιά
είμαστε δυο Ελληνάκια
Μες στα γαλάζια πέλαγα
και στ’ άσπα συννεφάκια

Γιατ’ είμαστε μικά παιδιά
κι η αγάπη μας μεγάλη
Που αν τη χωέσουμε απ’ τη μια
πε-σεύει από την άλλη

Κύματα σύετε ζεβά
κι εσείς τα σύννεφα δεξιά
Φάληο με Πεαία
μια γαλανή σημαία.

Oδυσσέας Ελύτης (2 Νοεμβρίου 1911 – 18 Μαρτίου 1996)

ΤΟ ΤΙΖΟΝΙ

Κοιμήθηκα κοιμήθηκα
στου γιασεμιού την ευωδιά
Στων φύλλων το μουμουητό
στων άστων τον χυσό γιαλό

Οι άνθωποι μ’ ανήθηκαν
κανείς δε μου σιμώνει
Μόνο μου κάνει συντοφιά
της νύχτας το τιζόνι

-Έννοια σου λέει, έννοια σου
κι εγώ είμαι δω κοντά σου
Για συντοφιά στην έγνοια σου
Και για παηγοϊά σου

Τι και τι τι και τι
τι πική που ‘ναι η ζωή
Τι γλυκιά και τι πική
τι και τι και τι και τι

Κοιμήθηκα κοιμήθηκα
στων Αχαγγέλων τη σκιά
Στην εημιά του φεγγαϊού
στο κυματάκι του γυαλού

Τι να ‘φταιξα της μοίας μου
κι έτσι με φαμακώνει
Μονάχα μου αποκίνεται
της νύχτας το τιζόνι

-Είμαι μικό πολύ μικό
μα ‘ναι ο Θεός μεγάλος
Αυτό ποτέ δε θα σ’ το πω
μήτε κανένας άλλος

Τι και τι τι και τι
τι πική που ‘ναι η ζωή
Τι γλυκιά και τι πική
τι και τι και τι και τι.

Sandy Skoglund, Η Εκδίκηση του Χρυσόψαρου, 1981


ΤΑ Ω ΤΟΥ ΕΩΤΑ

1. Αχή του κόσμου πάσινη
κι αγάπη μου θαλασσινή
Την κλωστή σου λίγο λίγο
ταγουδώ και ξετυλίγω.

2. Διαβάζω μέσα στο νεό
το άλφα και το βήτα και το ω
Τα δυο γυμνά σου πόδια
τους κήπους με τα όδια

3. Σ’ έκανα πουκάμισό μου
σε φοώ και πεπατάω
Με το σώμα το μισό μου
στο δικό σου που κατάω

4. Σου ‘χτισα μια Σαντοΐνη
με καμάες και ποτιά
Να γυνάς σαν το λυθίνι
μες στη δοσεή φωτιά.

5. Θα κλείσω μια θα κλείσω δυο
την απαλάμη των χαδιώ
Θα κλείσω δυο θα κλείσω τεις
την Τύχη κι άμε να τη βεις.

6. Έλα να γίνουμε δυο ζώα
σε μακινούς να πάμε τόπους
Όπου τα πλάσματα τ’ αθώα
να μας φαντάζονται γι’ ανθώπους

7. Άκουσε μες στον ύπνο σου
που κολυμπούσε ο κύκνος σου
Τα δύο μας τα ονόματα
ν’ αλλάζουν χίλια χώματα

8. Τα χέια μου τ’ αδίσταχτα
πιάναν την άνοιξη πιν φτάσει
Τα μάτια σου τ’ ανύσταχτα
της ίχνανε άνθη να χοτάσει.

9. Βγήκε απ’ το κόκκινο το μαύο
και τώα πού να πάει δεν ξέει
Κόκκινα που ‘ναι όλα τα μέη
Το ‘να που απόμεινε ίσως θα ‘βω.

10. Μου ‘φυγ’ ένα συννεφάκι
πάει τη λύπη στα βουνά
Ψάχνει να χτίσει ένα σπιτάκι
στο πάντα και στο πουθενά.

11. Σ’ ένα λιμανάκι μωβ
ξύπνησα τα χαάματα
Όχι να μη γίνω Ιώβ
μήτε να μάθω γάμματα

12. Στήνει κατέι ο κεαυνός
χώια να μας πετύχει
Μα ‘ναι μεγάλος ο ουανός
και τοσοδούλα η Τύχη

13. Φύγε από κει μωέ πουλί
και γένει η βάκα μας πολύ
Μόνο σου πέταξε και δες:
ίσα που παίνει δυο καδιές

14. Σταμάτα μου την ασταπή
ν’ ανάψω ένα τσιγάο
Και πες του σύννεφου να πει
πως θα ‘θω να σε πάω.

15. Την αγάπη μια τη λες
την ντύνεσαι τη γδύνεσαι
Όσο που γίνονται πολλές
και πάλι σ’ όλες δίνεσαι

16. Πενώντας απ’ τις λυγαϊές
κάποιος μου το μουμούισε
Το ‘παν οι σκύλοι στις αυλές
κι η γάτα το χουχούισε

17. Κάνε με Μωαμεθανό
να ποσκυνώ στη Μέκκα
Και να σε πάω μια και δυο
κι εφτά φοές γυναίκα

18. Ο που ξέει ελληνικά
πέντε κι έξι έντεκα
Κι ο που ξέει μότικα
δύο αλλ’ αλλιώτικα

19. Η χαά μου για να παίξει
διάλεξε κοπέλες έξι
Καθεμιά κι από μια λέξη
να τη λέει ώσπου να φέξει.

20.Ένα κύμα μέσα σ’ όλα
έγια λέσα έγια μόλα
Πήε τα κυφά μας λόγια
να τα κάνει κομπολόγια

21. Αυτό που λέμε «σ’ αγαπώ»
στα δέντα θα το τίξω
Με τον αέα να σ’ το πω
και να σου το φυσήξω

22. Λένε πως κατιτίς κοιμάται
μέσα στης θάλασσας τον πάτο
Κάποια που πια δεν το θυμάται
μ’ έχασε σαν σταυό εκεί κάτω

23. Σαν κάποιος ν’ αναστέναξε
ή να ‘κοψε ένα μενεξέ
Αγίστηκεν ο ουανός
και φάνηκε ο κατάμονος

24. Τι να ‘γινε το μαξιλάι
που ‘χε απ’ τα λόγια μας γεμίσει
Στον ουανό θα το ‘χει πάει
κάτι που πια δε θα γυΐσει

25. Μόνο που κοιτάχτηκες
μέσα στο πηγάδι
Στην ηχώ σου πιάστηκες
σαν σε πααγάδι.

26. Να σου δένω τα μαλλιά
με χυσόν αστάχυ
Και να λένε τα πουλιά
ο που τα ‘βε ας τα ‘χει

27. Μες στου κήπου το σκοτάδι
φέγγεις μόνο με το χάδι
Όμως όταν μπεις στο σπίτι
σβήνεις τον Αποσπεΐτη

28. Να ‘χα μια γομολάστιχα
να πιάνει στα Γαμμένα
Να σβήσω τα τετάστιχα
και να κατήσω εσένα.

Gerry Uelsmann, Real and Surreal

_________________________________________________________

1. Τα ποιήματα του Οδυσσέα Ελύτη θα τα βρείτε εδώ
2. Συναφείς αναρτήσεις: α) Στη Χώρα του Καθρέφτη με το Νίκο Γκάτσο και τι Είδα Εκεί και β) Της Μηλιάς τα Παπουτσάκια. (Παραλλαγή σε μια Παραλογή)

© Oδυσσέας Ελύτης – Ελένη Καλλιανέζου, Vejen Δανίας, 15 Ιουλίου 2008