Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Καβάφης. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Καβάφης. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τετάρτη 26 Απριλίου 2017

Μακριά απ' τη Συνάφεια



Να δυο σπίτια αχλάδια, ειδικά σχεδιασμένα για ζευγάρια. Χωρίζεις, παίρνει το αχλάδι του και φεύγει. Ή σου αφήνει το αχλάδι, το οποίο μετατρέπεις σε καλλιτεχνικό εργαστήρι ή σε γατόσπιτο.








Ο κύριος Γκου ζει σ' ένα σπίτι-τσαγιέρα στο χωριό Τσεν στην Γκουαγκντόνγκ και θα μπορούσα να πάω να τον βρω, αν λίγα χιλιόμετρα μόλις έξω απ' το χωριό μου, έξω από τη Ribe, την αρχαιότερη πόλη της Δανίας, δε ζούσε ο Γιέππε, που στον ελεύθερο χρόνο του ζωγραφίζει και φτιάχνει από τσιμέντο στάνες - ελέφαντες, στάνες - ιπποπόταμους, στάνες - ρινόκερους με πορτάκι από τον πισινό των μεγαθηρίων. Ο ρινόκερος είναι για να παίρνει έναν υπνάκο ο τσοπάνης, γι' αυτό έχει μέσα και χαλιά, ενδεχομένως και με ψύλλους και με κορέους, πάντως έχει ανέσεις.









Οι γίδες είναι ευτυχείς και περιδιαβαίνουν με γουρούνια, κότες και το μέγα τράγο στον κήπο του Γιέππε, που είναι μεγάλος κι έχει μέσα και συκιά που βγάζει σύκα κανονικά σαν τα δικά μας κι αυτό οφείλουμε να το χαιρετίσουμε με ενθουσιασμό, μιας και τα σύκα που έρχονται καμιά φορά στα σουπερμάρκετ του Βορρά είναι άγουρα για να βλαστήσουν στο ταξίδι κι αν τα αφήσεις λίγο να ωριμάσουν σουφρώνουν και γίνονται μίζερα και κακά σαν τ' αχαμνά του Αβραάμ, όταν αποφάσισε να κάνει γιο μ' εκείνη τη Σάρα, που ήταν στα νιάτα της τόσο ωραία, που ο Αβραάμ την έκανε πάσα στο Φαραώ κι έπαιρνε για αντάλλαγμα γιδοπρόβατα και καμήλες. 







Ο Γιέππε θέλει να φτιάξει και μια μεγάλη φάλαινα, υπνοδωμάτιο με μπάνιο κι άλλα κομφόρ, να τη νοικιάζει ως B&B σε βαρεμένους τουρίστες, που θα για μία τουλάχιστον νύχτα φαντασιώνονται πως είναι Ιωνάδες που αποφεύγουν τη Νινευή. 

Υπάρχουν κι άλλα σπίτια παράξενα. Σπίτια-παπούτσια, σπίτια-ούφο, σπίτια-μανιτάρια, σπίτια-καράβια, σπίτια-σαλιγκάρια, σπίτια-ραπτομηχανές,  δεντρόσπιτα, εγώ θέλω ένα μικρό, χωμένο στο δάσος, να μπορώ να χάνομαι απ' του κόσμου τη συνάφεια, που είπε κάπου κι ο θείος Κώστας, Θεός σχωρέστον! 



© Ελένη Καλλιανέζου, Toftlund, Τετάρτη 26 Απριλίου 2017


*Οι φωτογραφίες απ' τις στάνες του Γιέππε τραβήχτηκαν στις 2 Αυγούστου 2015 και 13 Αυγούστου 2016


buzz it!

Παρασκευή 27 Μαρτίου 2009

Παραπετάσματα - Η Υφάντρα και η Παναγιά η Αράχνη

Μη λες «Αναμέρισε το παραπέτασμα να δω την εικόνα!»
Το παραπέτασμα αυτό είναι η εικόνα.

Νίκος Καζαντζάκης, Ασκητική



Francesco del Cossa, O θρίαμβος της Μινέρβας, λεπτομέρεια από το Μάρτιο, 1467 - 1470, Δωμάτιο των Μηνών, Palazzo Schifanoia, Φερράρα, Ιταλία

Ζούσε μια φορά κι έναν καιρό μια υφάντρα ξακουστή, η Μόρφω, που από τότες που απόθανε ο άντρας της ο κυρ-Αντωνάκης, ζούσε πουλώντας τα υφαντά της στη Χώρα. Όλοι είχανε να το λένε για την τέχνη της και το πώς ταίριαζε τα ξόμπλια και τα χρώματα για να ανιστορήσει κήπους με λουλούδια και πουλιά εξωτικά, καβαλάρηδες και πειρατές, μάγισσες και ξωθιές, ταξίδια στους δρόμους της Ανατολής και του Βορρά και σπήλαια θαυμαστά με θησαυρούς.

Μιαν ημέρα ένας έμπορος πλούσιος πολύ και επαρμένος δίνει στη Μόρφω παραγγελιά να του φκιάσει ένα χαλί οπού να 'χει απάνω ούλο τον ουρανό με τ' άστρα, τη θάλασσα με τα ψάρια και τα κήτη, κι ούλη την Ιστορία των Ανθρώπων από τότες που χτίστηκε ο κόσμος κι ακόμη πιο πριν.

-Αν το φκιάσεις, θα σε γεμώσω χρυσάφι. Αν όχι, θα 'ρθουνε οι δούλοι μου και θα σου πάρουν το κεφάλι.

Τη Μόρφω την έπιασε απελπισία, γιατί πώς είναι δυνατόν να χωρέσεις σ' ένα χαλί τόσα πολλά ιστορούμενα, και πάλε ποιος τα ξεύρει όλα από την Κτίση του Κόσμου κι ακόμα πιο πριν;

Κεια που έκλαιγε, νάσου μπροστά της το φάντασμα του κυρ-Αντωνάκη.

-Να σταματήσεις τα κλάματα και τα μοιρολόγια και να πας στο ξωκκλήσι της Παναγιάς της Ανέμης, πέρα απ' τους πέντε κάμπους και τους επτά λόφους σε μέρη αγειτόνευτα. Και πίσω απ' την εκκλησιά θανά 'βρεις μια σαΐτα μαγική κι άστα ούλα επάνω στην Παναγιά.

Την επαύριο η Μόρφω ζαλώνει το γαϊδούρι ψωμοτύρι και φαγητό και νερό και σκεπάσματα και δρόμο παίρνει, δρόμο αφήνει για το ξωκκλήσι της Παναγιάς της Ανέμης, πέρα απ' τους πέντε κάμπους και τους επτά λόφους σε μέρη αγειτόνευτα.

Εκειά που επάγαινε μέσα στο ξεροβόρι, πέφτει πάνω στο συμμορία του Μηνά του λήσταρχου.

-Τι έχεις μωρή πάνω στο γαϊδούρι και τρέχεις γυναίκα μοναχή στις ερημιές;

-Τίποτα μαθές, αφέντη Μηνά, μα να ο έμπορος το και το μ' έβαλε να του φκιάσω ένα χαλί με την Ιστορία του Κόσμου και το φάντασμα του αντρός μου μού 'πε να πάγω στο ξωκκλήσι της Παναγιάς της Ανέμης. Μπας και ξέρεις πού είναι;

-Κι άμα σου πω, τι αντάλλαγμα θανα 'χω; Θες να 'ρθεις μαζί μου στα ξωσπήλια γυναίκα μου και να μαγειρεύεις κάνα φαΐ για τους άντρες μου;

-Άει στο Γέρο, σκύλε που είδες θηλυκό και το λιμπίστηκες!, λέει τότενες η Μόρφω και με τη βίτσα της δίνει μια στου λήσταρχου Μηνά το πρόσωπο και το σημάδεψε. Άψωσε ο Μηνάς και της αμολάει ένα χαστούκι.

-Σε ρώτησα. Αν ήθελα κάτι, το 'παιρνα και μοναχός μου.

Το σκέφτηκε η Μόρφω, ήτανε που 'χε να πάει και με άντρα καιρό, τι είχε να χάσει κι ο Μηνάς ήτανε κι άντρας εύμορφος, αψηλός και με μάτι τσακίρικο και μουστάκι λεβέντικο, και κάθησε με το ληστή ημέρας και νύκτας τρεις κι ο Μηνάς έπεσε στο σεβντά της.

Την τέταρτη ημέρα το πρωΐ, όπως ο Μηνάς κοιμόντανε πάει και σελώνει το μαύρο άλογό του και το σπηρουνίζει πέρα απ' τους τρεις λόφους και τους πέντε κάμπους και φτάνει σε μέρη αγειτόνευτα. Πάει και στο ξωκκλήσι της Παναγιάς της Ανέμης, ανάβει κι ένα κερί για την ψυχή του κυρ-Αντωνάκη και τρέχει πίσω απ' το ιερό, όπου κάτω από μια μεγάλη πέτρα βρίσκει μια χρυσή σαΐτα. Την έκρυψε στον κόρφο της και ξανακαβαλικεύει το μαύρο άλογο του λήσταρχου και ξεκινάει πάλε για το σπιτάκι της.

Όμως, ο δρόμος ήτονα μακρύς κι η Μόρφω πάνω στο άλογο αποκοιμήθηκε κι αυτό πήρε το δρόμο για το λημέρι του αφεντικού του του Μηνά.

-Δε σε αφήνω να πας πουθενά. Θα μείνεις εδώ και δε θα φύγεις, αν δε μου υφάνεις ένα καινούργιο πουκάμισο.

-Και αργαλειός;

Γελάει ο Μηνάς και τηνε πάει παραμέσα στη σπηλιά και βλέπει η Μόρφω αργαλειούς και πίνακες και υφάσματα και κοσμήματα που λαμποκοπούσανε.

Και καθόντανε η Μόρφω την ημέρα και ύφαινε το πουκάμισο του Μηνά με τη χρυσή σαΐτα και τα βράδια επλάγιαζε μαζίν του. Κι ύφανε με μεταξωτές κλωστές πάνω στο πανί λυράρηδες και άνθη, σπίτια και πλατείες, τζάκια και κουζίνες και τραπέζια με αχνιστά φαγητά και κάμαρες με ζευγάρια να σμίγουνε. Το τέλειωσε, το πότισε και μ' ανθόνερο, τ' απίθωσε πάνω στα σκεπάσματα και μια μέρα που λείπανε οι ληστές, παίρνει η Μόρφω το γαϊδουράκι της και κινάει πάλι για το χωριό της.

Κι έφκιασε τα υφάδια της και τα στημόνια της, τ' ανεμίδια και τις κλουβίστρες, τις τυλίχτρες και το χτένι και διαλέγει τα μαλλιά της κι αρχινάει.

Και πλούμιζε το χαλί με λουλούδια και άστρα κι ανθρώπους και ζώα και πολέμους και μάχες και γεννήσεις και θανάτους, ανυφαίνοντας την Ιστορία των ανθρώπων τα πίσω - μπρος αρχινώντας απ' τον καιρό μας. Κι όσο ύφαινε το τύλιγε και δεν έβλεπε πλιο τι ύφαινε. Κι έφτασε στον Πύργο της Βαβέλ και της Εδέμ του κήπους, κι ήφκιασε στη μέρα που πρωτογεννήθηκαν οι ανθρώποι, τα πουλιά, τα ζώα, τα ύδατα, ο Ήλιος, το Φεγγάρι και τ' άλλα αστέρια. Κι όλο τύλιγε το υφαντό της, μέχρι που ήφκιασε μόνο φως κι ύστερις μόνε σκότος κι ύστερις όλα τα χρώματα...

Πέρασε ένας χρόνος και το χαλί τελείωσε. Κι ήρθε ο έμπορος απ' τη Χώρα και το ξετύλιξε γρήγορα και το θαύμασε κι απίθωσε στο σπιτάκι της Μόρφως της υφάντρας ένα κασελάκι με χρυσά φλουριά.

Και πάει ο έμπορος στο αρχοντικό του και καλεί και κόσμο πολύν και προεστούς και προύχοντες με τις κυράδες τους κι ανοίγει το καινούργιο του χαλί με την Ιστορία του Κόσμου.

Και διαβάσανε ούλοι οι αρχόντοι κι αυτός μαζί πώς τιτιβίζουν τα πουλιά και πώς βρυχώνται τα θηρία και πως λυσσάνε οι θάλασσες και πώς πεθαίνουνε οι ανθρώποι και πώς γεννιούνται. Μα δεν προσέξανε πως το χαλί λίγο - λίγο ξηλωνόντανε στην αρχήν του που είχανε διαβάσει, αλλά μόνε πέφτανε στη μελέτη των σχημάτων, στις μάχες και στις πορθήσεις των κάστρων, στον Πύργο της Βαβέλ, στον Κήπο της Εδέμ με τις ωραίες μηλιές και τα πουλιά, στη γέννηση των ανθρώπων, των πουλιών, των ζώων και των υδάτων, του Ήλιου και της Σελήνης και των άλλων αστεριών, του φωτός και του ερέβους κι ύστερα είδανε χρώματα πολλά κι ακούστηκε θόρυβος μέγας και τρομερός και τους κυκλώσανε τα νήματα, κι εμφανίστηκε η Παναγιά η Αράχνη και τους ήφαγε ούλους.

Κι ο Μηνάς, φορώντας το πουκάμισο της Μόρφως κατάσαρκα, σέλωσε το άλογό του και την έκλεψε και τη στεφανώθηκε στο ξωκκλήσι της Παναγιάς της Ανέμης την ημέρα της μνήμης της Ιουλίττης, μάρτυρος εκ Καισαρείας.

O Δημήτρης Χορν απαγγέλλει τον Ύπνο του Καβάφη


© Ελένη Καλλιανέζου, Vejen 27 Mαρτίου 2009

buzz it!

Δευτέρα 2 Μαρτίου 2009

Intra muros - Extra muris

Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ
μεγάλα κ’ υψηλά τριγύρω μου έκτισαν τείχη.

Και κάθομαι και απελπίζομαι τώρα εδώ.
Άλλο δεν σκέπτομαι: τον νουν μου τρώγει αυτή η τύχη·

διότι πράγματα πολλά έξω να κάμω είχον.
A όταν έκτιζαν τα τείχη πώς να μην προσέξω.

Aλλά δεν άκουσα ποτέ κρότον κτιστών ή ήχον.
Aνεπαισθήτως μ’ έκλεισαν από τον κόσμον έξω.

Κωνσταντίνος Π. Καβάφης, Τείχη




Φλαμανδική εικονογράφηση Κήπου από το Roman de la Rose (To Μυθιστόρημα του Ρόδου), Πρώιμη Αναγέννηση, περί το 1485. Το Μυθιστόρημα του Ρόδου είναι ένα μεσαιωνικό αλληγορικό ποίημα, γραμμένο σε μορφή ονειροδράματος. Οι πρώτοι 4058 στίχοι γράφτηκαν από τον Guillaume de Lorris γύρω στο 1230, ενώ περί το 1275 ο Jean de Meung πρόσθεσε 17.724 στίχους στο ποίημα, το οποίο διαδραματίζεται κατά τα πρότυπα της Ιπποτικής Λογοτεχνίας εντός ενός κήπου. Στο εσωτερικό του υπάρχει ο έρωτας, ενώ εκτός των τειχών τοποθετείται η καθημερινότητα. Η σύλληψη του Jean de Meung είναι φιλοσοφικότερη και ακαδημαϊκότερη απ' αυτήν του Guillaume de Lorris, δεν της λείπουν όμως και στοιχεία μισογυνισμού. Οι σχολαστικοί του Μεσαίωνα ωστόσο, θέλησαν να δώσουν ένα άλλο νόημα στο ερωτικό αυτό ποίημα, κι είπαν πως η ιστορία είναι αλληγορία από τις Γραφές, κι ότι συμβολίζει τον Ευαγγελισμό της Παρθένου, καθώς το Άγιο Πνεύμα εισέρχεται μέσα απ' τη σφραγισμένη πόρτα του κήπου, αν και κύριος σκοπός του ποιήματος ήταν να διασκεδάσει με ιστορίες τέχνης και έρωτος, όπου ως Rose αναφέρεται το όνομα μιας κυράς ή γενικά λειτουργεί περισσότερο ως σύμβολο της γυναικείας σεξουαλικότητας κατά τα ήθη της εποχής. Όπως και να 'χει, κοινός τόπος ανάμεσα στους αποσυμβολισμούς των σχολαστικών και των λοιπών αναγνωστών είναι η μεσαιωνική αλληγορία, πολύ προσφιλής στη φιλολογία της εποχής, αφού συνδέει τον αρχαίο κόσμο και τις παγανιστικές δοξασίες και σύμβολα με αυτά του χριστιανισμού, προκειμένου να υπάρξει ιστορικό συνεχές σε πίστεις αντιθετικές, αντιφατικές και μη συμβιβάσιμες μεταξύ τους. Το έργο αυτό επηρέασε ιδιαίτερα τη Γαλλική, αλλά και την Αγγλική Λογοτεχνία με τον Αρθουριανό Κύκλο και ήταν εξίσου δημοφιλές με τη Δαντική Θεία Κωμωδία.

***


Στην Αρχαία Ελλάδα θεωρείτο ταμπού να γίνει οποιαδήποτε ταφή εντός των τειχών μιας πόλης. Όλες λοιπόν οι ταφές γίνονταν extra muris - εκτός των τειχών, για να μη μιανθούν οι πόλεις των ζωντανών με τις νεκροπόλεις. Το ίδιο ίσχυε και για τη Δήλο. Καμία ταφή δεν επιτρεπόταν στο νησί, γι' αυτό και οι νεκροί θάβονταν στο νησάκι της Ρήνειας.

Εξαίρεση για την Αθήνα αποτέλεσε ο Φιλόππαπος, εγγονός του τελευταίου βασιλιά της Κομμαγηνής, βασιλείου που κατέλυσε ο Βεσπασιανός, με αποτέλεσμα ο Φιλόππαπος να πάρει το δρόμο της εξορίας, να καταλήξει στην Αθήνα, να πάρει τον τίτλο του Αθηναίου πολίτη και να γίνει ευεργέτης της πόλεως των Αθηνών. Οι Αθηναίοι ως αντάλλαγμα τού επέτρεψαν να χτίσει το ταφικό του μνημείο εντός των τειχών, απόδειξη πως οι αρχές ή οι θρησκευτικές δοξασίες εύκολα εγκαταλείπονται όταν υπάρχει οικονομικό όφελος, και τούτος εδώ επέλεξε αλλαζονικά λόφο επιφανή, ευδιάκριτο σ' όλη την πόλη κι έφτιαξε τον τάφο του στην κορυφή, σα νέο Παρθενώνα.

Εντός των τειχών δεν επιτρέπονταν λοιπόν οι ταφές στην αρχαιότητα, εντός των τειχών δεν λογιζόταν καθημερινότητα για τα μεσαιωνικά ήθη της κάστας των ευγενών, ο έρωτας όμως προστατεύεται μέσα σε κήπους που τους κλείνουν τείχη και φράχτες κι είναι δομημένοι γεωμετρικά με αυστηρές συμμετρίες, συνήθως χωρισμένοι σε τέσσερα τμήματα, με παρτέρια με καλλωπιστικά και βρώσιμα ποώδη και δέντρα, μονοπάτια κι ένα συντριβάνι συνήθως στη μέση.

Ερωτεύεσαι λοιπόν εντός των τειχών, ζεις εκτός, αμύνεσαι εντός, επιτίθεσαι εκτός, γεννιέσαι εντός, πεθαίνεις εκτός, γεωμετρικά, εντός - και επί τα αυτά, εντός - εκτός εναλλάξ, γεγονότα χωρισμένα σε δίπολα να φτιάχνουν γωνίες παραπληρωματικές, δηλαδή ούτε καν έναν πλήρη κύκλο και γίνονται οι ζωές ημικύκλια και κανείς δε φεύγει "πλήρης" ημερών, μόνο και μόνο γιατί υπάρχουν αυτά τα άτιμα τα τείχη. Intra muros ή extra muris, παρεκτός κι είσαι ο Φιλόππαπος.



© Ελένη Καλλιανέζου, Kolding 2 Μαρτίου 2009

buzz it!